Madu kelulut atau stingless bee honey (SBH), yang dihasilkan oleh spesies lebah tanpa sengat daripada suku Meliponini, telah lama diiktiraf dan semakin mendapat perhatian di seluruh dunia kerana sifat pemakanan dan perubatannya yang unik.
Madu ini sering disebut sebagai 'makanan super' di Malaysia disebabkan oleh profilnya yang tersendiri berbanding madu lebah Eropah Apis mellifera. Keunikan madu kelulut terletak pada rasa masam yang ketara, teksturnya yang lebih cair, serta kandungan sebatian bioaktif yang tinggi, termasuk flavonoid dan polifenol.
Kajian telah mendedahkan pelbagai manfaat terapeutik yang menjanjikan, menjadikan madu kelulut calon yang penting dalam industri makanan fungsian dan suplemen kesihatan.
Agen Antioksidan yang Kuat
Sifat antioksidan madu kelulut merupakan salah satu ciri terapeutik utamanya. Madu ini diketahui sangat berkesan sebagai agen antioksidan, malah kajian menunjukkan madu kelulut mempunyai aktiviti antioksidan yang lebih luas berbanding madu Apis mellifera.
Kapasiti antioksidan yang tinggi ini adalah disebabkan oleh kandungan polifenol dan flavonoid yang tinggi, malah ia sering dilaporkan lebih tinggi berbanding madu Apis mellifera.
Kompaun bukan enzimatik yang terdapat dalam madu kelulut, seperti asid askorbik, tokoferol, dan sebatian fenolik, berfungsi untuk meneutralkan spesies oksigen reaktif. Fungsi ini amat penting kerana ia menyekat dan memutuskan tindak balas rantai yang merosakkan yang disebabkan oleh radikal bebas.
Sebatian polifenol yang melimpah ruah dalam madu kelulut juga terbukti baik dalam menggalakkan percambahan sel, melindungi struktur selular, dan melawan radikal bebas di kawasan luka. Di samping itu, kajian menunjukkan madu kelulut mampu melindungi sel daripada kerosakan DNA dan sitotoksisiti yang diinduksi oleh hidrogen peroksida (H2O2).
Sifat Antimikrob dan Antibakteria Spektrum Luas
Madu kelulut didokumenkan dengan baik kerana sifat antimikrob dan antibakterianya, yang amat penting dalam konteks penyembuhan luka. Keupayaan antibakteria madu ini berpunca daripada beberapa faktor, termasuklah kehadiran hidrogen peroksida, tahap pH yang rendah, dan osmolariti yang tinggi.
Tambahan pula, sebatian bukan peroksida seperti asid fenolik, flavonoid, dan peptida antimikrob yang lain juga menyumbang kepada aktiviti ini. Keasidan yang tinggi dalam madu kelulut, yang disebabkan oleh tahap pH yang rendah, secara berkesan menghalang pertumbuhan bakteria berbahaya.
Penyelidikan semasa menunjukkan bahawa madu kelulut berkesan menentang pelbagai mikroorganisma berbahaya tanpa kesan sampingan. Aktiviti antibakterianya meliputi spektrum luas, termasuk bakteria Gram-positif (seperti Staphylococcus aureus dan Enterococcus faecalis) dan Gram-negatif (seperti Escherichia coli dan Pseudomonas aeruginosa).
Dalam konteks rawatan luka, sifat ini membantu mensterilkan luka dan mempercepat penyembuhan melalui proses epitelisasi. Pengamal perubatan tradisional juga secara meluas menggunakan madu kelulut untuk merawat jangkitan seperti seriawan mulut (oral thrush), yang merupakan jangkitan kulat yang disebabkan oleh Candida albicans.
Potensi Anti-Radang dan Meredakan Inflamasi Sistemik
Madu kelulut juga diiktiraf sebagai agen anti-radang yang berpotensi. Madu ini menunjukkan keupayaan untuk mengurangkan inflamasi secara langsung dan ia bukanlah sekadar kesan sampingan daripada penghapusan jangkitan bakteria. Ia berkesan dalam menekan proses keradangan, termasuk menghalang pengeluaran mediator pro-inflamasi seperti nitrik oksida (NO).
Madu kelulut juga melindungi daripada keradangan sistemik subklinikal kronik (CSSI) dan tekanan oksidatif dengan memodulasi isyarat NF-κB, p38 MAPK, dan Nrf2. Oleh sebab itu, madu kelulut dicadangkan sebagai makanan fungsian untuk mengurangkan keterukan manifestasi pulmonari dalam kes jangkitan tertentu, seperti yang pernah dicadangkan dalam konteks COVID-19, kerana kemampuannya untuk menyekat pengeluaran IL-6.
Selain itu, keupayaan anti-radang madu kelulut juga membantu mengurangkan edema dan parut yang terhasil daripada luka dangkal.
Mempercepatkan Penyembuhan Luka dan Bertindak sebagai Pelembap Semula Jadi
Penggunaan madu sebagai rawatan luka adalah amalan yang dikenali di seluruh dunia, dan madu kelulut mempunyai ciri-ciri yang sangat membantu dalam proses ini. Madu kelulut, khususnya, mempunyai sifat pelembap semula jadi yang sangat penting untuk pemulihan pesakit yang cepat. Kandungan lembapan yang tinggi dalam madu kelulut membantu mengekalkan persekitaran lembap di sekeliling tisu luka melalui kesan osmotik.
Persekitaran yang lembap ini penting untuk menggalakkan penyembuhan dan mengelakkan kekeringan luka. Tambahan pula, osmolariti madu yang tinggi melindungi kulit daripada maserasi, satu keadaan yang boleh berlaku apabila persekitaran luka terlalu lembap.
Madu kelulut juga menyokong percambahan sel dan daya hidup sel, sekali gus meningkatkan kadar penyembuhan luka. Secara klinikal, madu kelulut telah digunakan untuk membantu rawatan ulser kaki diabetik dan ulser tekanan.
Manfaat Kesihatan Metabolik dan Saraf
Madu kelulut mengandungi disakarida unik yang dikenali sebagai trehalulosa, yang merupakan isomer sukrosa. Uniknya, trehalulosa adalah komponen utama yang mewakili antara 13 hingga 44 gram per 100 gram madu kelulut dari pelbagai spesies. Gula ini mempunyai indeks glisemik (GI) yang rendah, iaitu hanya 32, dan diserap perlahan-lahan ke dalam aliran darah, lalu mengelakkan lonjakan gula darah mendadak seperti gula biasa.
Oleh kerana ciri rendah GI ini, madu kelulut sering digunakan secara tradisional untuk membantu pesakit diabetes. Selain itu, trehalulosa bersifat akariogenik, yang bermaksud ia berkemungkinan tidak menyebabkan kerosakan gigi.
Dari segi kesihatan saraf, madu kelulut menunjukkan potensi neuroprotektif dan kesan seperti antidepresan. Kajian praklinikal mendapati suplemen madu kelulut dapat mengurangkan tingkah laku seperti kebimbangan dan kemurungan dalam model stres kronik.
Kesan ini dicapai dengan memelihara tahap serotonin dan meningkatkan ketersediaan dopamin. Madu kelulut juga meningkatkan ekspresi faktor neurotrofik yang diperolehi dari otak (Brain-Derived Neurotrophic Factor atau BDNF), yang berkaitan rapat dengan neuroplastisitas dan fungsi kognitif.
Kandungan asid amino fenilalanin dalam madu kelulut juga penting, kerana ia bertindak sebagai prekursor kepada tirosin, reseptor BDNF yang penting untuk fungsi otak.
Faedah Tambahan untuk Kesejahteraan Holistik
Madu kelulut dianggap sebagai produk makanan semula jadi yang lengkap, membekalkan sumber tenaga selamat melalui gula GI rendah, serta kaya dengan nutrisi, vitamin (seperti B, E, dan K), asid amino, dan mineral penting (seperti kalium, kalsium, dan magnesium).
Kerana proses penapaian uniknya dalam pasu serumen, madu kelulut mengandungi bakteria dan yis berfaedah yang bertindak sebagai probiotik. Aktiviti mikrob ini menghasilkan sebatian bioaktif, termasuk asid organik alifatik dan asid lemak rantai pendek (SCFAs), yang menyokong kesihatan usus dan sistem imun.
Secara tradisional, madu kelulut juga digunakan untuk pelbagai rawatan lain, termasuklah merawat penyakit mata (seperti melambatkan perkembangan katarak dan memendekkan tempoh jangkitan mata). Selain itu, ia juga digunakan untuk gangguan gastrointestinal (seperti cirit-birit, ulser perut, dan gangguan pencernaan).
Madu ini bahkan dilaporkan dapat meningkatkan hormon kesuburan seperti FSH, LH, dan testosteron. Menariknya, madu kelulut juga mempunyai sifat kemopreventif dan genoprotektif, yang menunjukkan potensi dalam pengurusan penyakit kronik dan kanser.
Tempat Beli Madu Kelulut di Malaysia
Tempat terbaik untuk mendapatkan madu kelulut asli dan berkualiti tinggi di Malaysia ialah PurelyB, jenama kesihatan semula jadi terkemuka yang menggunakan madu kelulut yang kaya dengan antioksidan dan nutrien bioaktif. Setiap hidangan membantu meningkatkan tenaga, menyokong imuniti, dan memperbaiki kesihatan kulit serta pencernaan secara semula jadi. Rasanya yang masam-manis unik menjadikan madu kelulut PurelyB pilihan sempurna untuk gaya hidup sihat moden.
